"Molenbeersel beschreven door Rik Beynsbergen +" Molenbeersel Travelogue by Alain_Smeets

Molenbeersel

In deze sectie zal ik een beetje vertellen over Molenbeersel, haar ontstaan en haar inwoners. Voor mijn bronnen heb ik onder andere het boek 'Aanteekeningen over MOLEN-BEERSEL' (1938) van Hendrik Janssen (1874-1961) geraadpleegd.

Molenbeersel is gelegen in het noordoosten van België, op een hoogte van 35 m boven de zeespiegel. Tot voor tweehonderd jaar was Molenbeersel nauwelijks bekend, omdat het dorp als dusdanig nog niet bestond. De verscheidene delen van het huidige Molenbeersel waren toen verdeeld over verschillende gemeentes. Eén gedeelte van Grootbeersel hoorde onder Kessenich, een ander gedeelte onder Hunsel, dat op zijn beurt van Kessenich afhing. Het gehucht Winkel en nog een gedeelte van Grootbeersel hoorde onder Ittervoort, dat afhing van de abdij van Thorn, en Manestraat en de rest van Molenbeersel behoorde tot het vrijdorp Neeritter.

In 1844, toen Limburg gescheiden werd, was Beersel in zijn geheel een onderdeel van Kessenich. Sinds 1845 vormde Molen-Beersel een zelfstandige gemeente, een status die het behield tot in 1971, toen een nieuwe gemeente werd opgericht met de naam Kinrooi (wat in feite, op historische gronden beter Kessenich was geweest, want ook Kinrooi was in 1830 een gehucht van Kessenich!!!). 'Kinrooi' bestaat nu uit de voormalige zelfstandige gemeentes Molenbeersel, Kessenich, Ophoven en Kinrooi.

De Grenzen van Neeritter, Kessenich en Thorn


Eertijds ontstonden dikwijls twisten en onenigheden tussen het vrijdorp Neeritter, de heerlijkheid Kessenich en het adellijk stift Thorn (deze drie plaatsen werden ook De drie Eijgen genoemd) omdat de grenzen niet juist waren gekend. Deze grenzen werden aldus opnieuw omschreven op een 'extraordinaire vergaederinghe' gehouden op 23 juni 1736.

"Reijngenoten des dorps en Heerlickheijt nederitter toebehoorende den Eerwerdighen Heeren van sint Lambrecht tot Luijck copiert uijt eijne alde Rolle die was van dato Anno 1417"

Na de bepaling van de grens tussen Neeritter en Kessenich ging de scheiding door het tegenwoordige dorp Kinrooi "tusschen dat Erve van den boumer en dat Erve van den Laer van den Dorslach voert tot lancklaer aen die brugge bij den haghendoeren lanx dort smoelbrueck op gen merghen koell die eijne sijde Ittere heerlickheijt van danne die asdonck op die wolfs Cuijle van danne oever die bloetten aen winckel voert te winckel nevens 't felt op ghen quaeckmeer die eijne sijde Thoere heerlickheijt die andere sijde Ittere heerlickheijt soo voorts op ghen ghijn doussenbergh van danne voert stoi eijcken op die wolfs Cuijle van den achter houw brughen op die drij drijncken die eijne sijde Ittere heerlickheijt de andere sijde Thoere Heerlickheijt van danne die hoghe wege lanx 't gheijn teijnde op den alden putt swijngell van danne recht over henen die gherste haghe op die Beeck daer der plat hagen Dornen plicht te staen die eijne sijde Ittere Heerlickheijt die andere sijde Kessengher heerlickheijt van danne ter halve becke lanx op geijn aebrugge op die cleijn brugge die eijne sijde Ittere heerlickheijt die andere sijde Kessengher Heerlickheijt ende Thoere heerlickheijt nevers den galgenbergh te heijden doert venne"…

"Op den dors van der alde rolle stont geschreven wie her naer volght. In den Jare C. V en twee hebben getuijght met geswoeren Eijde hendrick Semmelkens Claes van den winckel matheus Smoelleners ende Ruth van gheijn Roeij dat sij daerbij en aen sijn geweest op ten berghe daer alle die drije Eijgen bij den ander waeren en diese reijngenoten gelesen worden gelijck in desen brieff geschreven staet en dat die reijngenoten niet weder sprocken en worden van niemant en doen dit gescheiden waeren op den berghe Heer Johann van Hensberchs bisschop tot Luijck Heere jacop graeff tot horne Heere Johan de wilde Heere tot Kessenich ende eijne Abdisse van Thoeren en twee Heeren van Sint Lambrecht tot Luijck"

Deze passages komen uit het gichtboek Neeritter, nr 6 1734-1776 uit het Rijksarchief van Maastricht.

Grenzen van de gehuchten

Het gedeelte van Grootbeersel onder Kessenich had als vertrekpunt de oude brug op de weg Neeritter-Stramproy en volgde deze baan langs het Kempken waarschijnlijk tot aan het beekje Loose beek geheten; hier ging de grens naar links langs Klooter tot Loover naar Schreven, Tinjer, Reijven tot aan de oude kapel, draaide achter het huis op de Berg denkelijk tot aan Helmussen koel en volgde links de waterloop en straat, die nu bij Reijven hoort, om waarschijnlijk over het veld de breeden Reijn en vervolgens in Tinjer Schaai de beek te bereiken; die van dit punt tot de oude brug de grens was tussen Kessenich en Neeritter.

Grootbeersel onder Ittervoort had als begin de tegenwoordige grenspaal nr 147 en volgde bovengenoemde grenslijn tot Schreven, verder rechts de Wielderstraat (anno 1938, nu Grootbeersel?) langs Heezer en Geujen naar de huidige grens tot paal 148.

Het gehucht Winkel onder Ittervoort had als grenslijn de donkerstraat naar Brunen, latende Coenen, Schans en Rutjes bij Neeritter.

De Grens van Grootbeersel onder hunsel vertrok van paal nr 148 langs Geujen, de Wielderstraat en vervoegde aan Schreven de lijn van Kessenich tot aan de oude kapel langs Helchteren naar de Kuenen Koelen.

Het andere gedeelte van de huidige gemeente hoorde bij Neeritter, namelijk de Manestraat, Groezen; Heezer aan de beek, alsmede het deel begrepen tussen Winkel en de grenslijn van Kessenich en Hunsel, van de beek tot aan grenspaal nr 153.

Deze grenzen zijn zo nauwkeurig mogelijk opgegeven; doch ondergingen somtijds enige wijzigingen. Voorbeeld: In de jaren 1821-1824 werden drie huisgezinnen van Ittervoort ontnomen en met Hunsel verenigd.

De naam Molenbeersel

Waar de naam vandaan komt is niet met zekerheid te zeggen. Men zou kunnen aannemen dat de naam Molenbeersel uit drie delen bestaat: Molen, beers en sel.

Aan de abeek, nabij de oude boerderij Meulder, stond in de 16de eeuw een banmolen. Vandaar waarschijnlijk de naam Molen. Beers kan afkomstig zijn van het woord beerst, wat staat voor moerasland, of stoppelveld. Het achtervoegsel Sel staat voor bewoonde plaats of woning.

Van oudsher is de streek van Molenbeersel een moerasland geweest, een streek waar vroeger vele mensen stierven van de moeraskoorts (malaria). Dus dat de naam beersel slaat op een woonplaats aan het moeras, zal meer dan waarschijnlijk de juiste naamsverklaring zijn.

Een andere verklaring voor de naam Beersel is de volgende. Volgens sommigen werd de naam vroeger als Beersloo aangeduid, wat slaat op bebost moerasland. (Beerst-loo).

Alleszins bestaan plaatsnamen vaak veel langer dan er een geschreven bewijsstuk voor wordt gevonden. Namen veranderen in de loop van de tijd: vergelijk bvb met de naam Kessenich (Kaesing, Kaisenic, … Cassalum) of Maastricht (Maestricht, … Mosae Traiectum)

Oude schrijfwijzen voor Molenbeersel zijn: Moelenbeersell, Moelenbeersel, Meulenbeersel, Beersell, Berselle, Beersel, Biersel, Berssel, Bijersel, Beersele,… Door het invoeren van een nieuwe spelling en het KB van 12 april 1845 werd de schrijfwijze "Molen-Beersel" bepaald aangenomen. Later is dit veranderd in Molenbeersel.

De Bewoners van Molenbeersel

Zoals eerder vermeld bestaat Molenbeersel op zich nauwelijks anderhalve eeuw. Nochtans kan men met zekerheid zeggen dat er een tweeduizend jaren geleden in Molenbeersel mensen hebben verbleven, hetzij Romeinen, hetzij Germanen. Dit wordt trouwens ook bevestigd door de aanwezigheid van de heirbaan die door Kessenich liep. Ook het feit, dat toen men in het broek grachten en sloten aan het graven was, er verschillende beitels en messen van uit die periode gevonden zijn, bewijst die stelling.

EH Creemers schrijft in zijn boek "aanteekeningen over het dorp Stramproij" : "Op ruim een mijl afstand van denzelfden Romeinschen weg, in het gehucht de Manestraat, niet ver van de Neeritter-Kinroijsche aarden baan ontdekte onlangs (1871) de Wel Eerw. Heer Fransen, pastoor te Ittervoort, drie en zeventig grafheuvels van Romeinschen oorsprong, waaronder echter ook eenige van Germaansche afkomst zijn."

In de omliggende dorpen, o.a. te Ell, werden in het begin van de 20ste eeuw potten, kruiken en voorwerpen opgedolven, die in vroegere tijden als huisgerief, wapens en werktuigen in gebruik waren.

Op 19 december 1843, bij de vorming van de nieuwe gemeente Kessenich, telde Beersel 911 inwoners, en 166 woningen. Molenbeersel was toen 96 bunders groot. In 1853 (21 april) kwamen hier nog 2 woningen bij (2 bunder 71 roeden) na een herverdeling met Stramproy.

Tegenwoordig wonen in Molenbeersel een 3600-tal mensen, verspreid over 1150 woningen. Een belangrijk percentage van de inwoners heeft de Nederlandse nationaliteit, wat niet raar is vanwege het gunstige fiscale klimaat in België, en de goedkope gronden!!

Molenbeersel is hiermee de grootste woonkern van de gemeente Kinrooi, die 11500 inwoners telt. Als zich dit op bestuurlijk vlak ook nog zou vertalen in een aantal schepenen, waren we al een heel eind verder. Teveel projecten gaan immers naar de kleinere kernen van Ophoven en Kessenich. Hiermee is ook de mentaliteit van de Beerselaar geschetst: veel klagen en neringen, maar toch berustend in zijn lot.

Dialect kaart

Veul luuj dinke det Bieësels ein Limburgs dialect is. En det Limburgs ein Nederlandse dialectfamilie is. Joamer veur heur is dit ein label det door "Neerlandici" op oos dialect geplektj is. Deze dinkpiste is immers totaal fout.

Bieësels is gein Nederlands dialect, en gein Duuts dialect. Oos modertaal liektj mieër op Keuls es op Antwerps. En Keuls liktj wiejer van Frankfurts den van Bieësels. Oze talegroep heet de naam ZUUD-NIEËRFRANKISCH. Door imperialistische invloede is het Zuud-Nieërfrankisch aan de oeëstelike kantj vanne streep geëvolueerd noa het Duuts, en aan dees kantj vanne streep noa respectievelik het Hollands en het Vloams. Vergis uch neet: Zuud-Nieërfrankisch is GEIN standaardtaal, mer ein verzameling van tale. Dit is auch normaal, omdet er bekans gein gesjrifte zeen, en ter gein behoefte waas aan ein standaardizering. Wae, 'Limburgers', höbbe noeëts ein eige leger of keuning ghadj. Integendeil, wae höbbe altied aafgehange van de Duutse keizer of van de (Franstalige) Luukse Prins-Bisjop.

Aan beide zieje vanne (Duuts-Nederlandse) taalgrens höbbe ze studies gedoan noa oos dialect. Ich zal aan de hand van ein paar kaertjes het Bieësels probere te situere.

Volges het ieëste kaertje zuusse det het Bieësels in de Centraal-Limburgse zone ligtj.

Dit weurt bevestigd door ein anger kaertje, det in Duutsland gemaaktj is. Gae kintj zelf vergelieke.

Dialect kaart

Dees kaart is ein bitje duudeliker omdet beide kante van de grens betrokke zeen. Veur de grensgebiede is men oetgegange van taalversjille, zoeë wie bvb de euch-lien.

dialect kaart

Hiej rechts kintj gae nog duudeliker zeen in welke taalzone het Bieësels ligtj. Op het kaertje stuit het nummerke 42. Det beteikentj det Bieësel in het Hornse taalgebeed ligtj. Wieërt is in het Wieërtlands gebeed en Mezeik in het Centraal-Maaslands taalgebeed. Bree ligtj den weer in het Maaskempens gebeed.

De nummering kumptj oet het WLD en WBD (Woordeliest van Limburgse resp. Broabantse Dialecte)

Hiej is de volledige legende van het kaertje:


10 Ripuarisch
20 Oost-Limburgs-Ripuarisch overgangsgebied
21 Oostelijk Zuid-Limburgs
22 Geullands
30 Oost-Limburgs
31 Noordelijk Oost-Limburgs
32 Zuidelijk Oost-Limburgs
40 Centraal Limburgs
41 Weertlands
42 Horns
43 Maaskempens
44 Centraal Maaslands
45 Trichterlands
46 Bilzerlands
47 Tongerlands
50 West-Limburgs
51 Dommellands
52 Demerkempens
53 Beringerlands
54 Lonerlands
60 Truierlands
(Zuid-Brabants-West-Limburgs overgangsgebied)
70 Brabants-Limburgs
71 Noorderkempens
(in de Brabantse indeling: gebied 41)
72 Zuiderkempens
(in de Brabantse indeling: gebied 42)
73 Getelands
(in de Brabantse indeling:gebied 60)
80 Lommels
(Meierijs, dat aansluit bij het Brabantse Kempenlands;
daar: gebied 31)
90 Zuid-Gelders Limburgs
100 Noord-Gelders Limburgs
(Kleverlands, dat aansluit bij het Brabantse Cuijks;
daar: gebied 80)

De Gebede 70, 80, 90 en 100 zeen eigenlik gein Zuud-Nederfrankisch mieër (kiek mer op kaart 2, bove)

dialect kaart

Volgende twieë kaertjes kome oet respectievelik ein Duutse website en ein Ingelse. Hiej weurt in feite ein bitje mèt de klak gegoeëdj noa de indeiling. Het linkse kaertje blieft vaag of det we hiej Niederfrankisch of Ripuarisch kalle. Het kaertje onger goeëtj alles biejein en beweert det we van Diest tot "COLEN" Nederrhynsch kalle.

Al biej al nogal vaag.

dialect kaart

Genog kaertjes noe. Wae kinne concludere det het Limburgs waal bestuit, mer inkel es ongerdeil van het Zuud-Nieërfrankisch. Bieësels is missjiens waal ein Limburgs dialect, mer zeker gein Vloams dialect, of ein Duuts dialect, of nog erger: ein Kinders dialect. Det lèste höb ich namelik nog nemes huuëre zègge.

Hoaj het mer biej de volgendje klassering: Indo-Germaans - Germaans - Westgermaans - Ingaevonisch - Nieërduuts - Nieërfrankisch - Zuud-Nieërfrankisch - Centraal-Limburgs - Horns - Bieësels

En het AN is es volgt gecatalogeerdj: Indo-Germaans - Germaans - Westgermaans - Ingaevonisch - Nieërduuts - Nieërfrankisch - Nederlands - Hollands/Vloams/Broabants...

En het Hoeëgduuts tenslotte is hiej te vinje: Indo-Germaans - Germaans - Westgermaans - Hoeëgduuts - Zwaabs/Allemans/Frankisch/Yiddisch...

Es euch oeëts emes vreugtj: "Waat plat kals dich", den kintj gae noe ein fatsoenlik antwoord gaeve.

Note from Alain Smeets

This information used to stand on an internet site of Rik Beynsbergen +, I had a partial local copy on my computer and in my opinion this work should be saved for other people from “Biesel” to see. His site contained web pages in the two languages of “Biesel”: “Dutch and Bieësels” (our dialect). Unfortunately I only had one of his web pages that was made in our dialect. This was the best web site about Molenbeersel that I found on the Internet and it gives a very good explanation about my hometown Molenbeersel.